نازايي
و اختلالات مزاجي از ديدگاه حكيم جرجاني
به همراه گزارش
يك مورد نازايي
علم و دانش را
مرزي نيست و هيچگاه نمي توان آن را در سرحدات قراردادي متوقف ساخت، عقل اينگونه حكم
مي كند كه در زمان خودشناسي و دگرشناسي بدانيم گذشتگان ما چه كرده اند و تجربيات
آنان چگونه بوده است. وقتي به فارماكوپه باختر و طب سوزني خاوردل مي بنديم چرا به طب
ميهني خود توجهي نكنيم.
به عقيده
حكما عالم وجود مركب از چهار عنصر آب، هوا، خاك و آتش مي باشد اين عناصر
كه كاملاً
ضد يكديگرند با اراده الهي جمع شده وموجودي از موجودات عالم را به وجود مي آورند پايداري
مزاج آن موجود مربوط به تعادل تركيبي اين عناصراست و اگرتغييراتي در مزاج
ايجاد شود بيماري بروز مي كند مزاج يا طبع كيفيتي است كه از واكنش متقابل اجزاي
ريزمواد متضاد به وجود مي آيد (فرآيند متابوليسم و آزاد شدن انرژي) و در اين واكنشهاي
متقابل بخش زيادي از يك يا چند ماده با بخش زيادي از ماده يا مواد مختلف ومتضاد مي
آميزند و برهم تأثير مي گذارند و از اين تركيب و تأثير كيفيت متشابهي حاصل مي شود كه آن
را مزاج ناميده اند. مزاج حالت فعاليت كل بدن يااجزاء آن است، چنانچه گرمي را مي
توان حالت تجمع انرژي وسردي راحالت كم شدن وتفريق انرژي ورطوبت وخشكي رابيان كننده
حالاتي ازماده دانست . ازنظرعلمي دودستگاه عصبي وآندوكرين تاثيربسيارزيادي درتنظيم
فعاليتهاي بدن من جمله سوخت وسازومتابوليسم بازال بدن دارند. درواقع هردودستگاه به
صورت تقريباً منفرد عمل مي كندومهمترين عملشان تنظيم فعل وانفعالات بدن است كه
بادخالت هورمونهاصورت مي گيرد واگرفعاليت بيش ازاندازه باشدگرماتوليدواگركمترباشد،
سردي غالب مي شود. غده تيروئيدمهمترين غده بدن است كه مستيقيماً دربالابردن
متابوليسم بازال موثر است وهرچه فعالترباشدمتابوليسم وگرما بيشتراست پس هرماده اي
كه واردبدن مي شود(به صورت غذا، داروياميوه) باتأثيربرغده تيروئيد متابوليسم
بازال رايادرحدتعادل يابه سمت افزايش ياكاهش آن سوق مي دهندومزاجهاي معتدل، گرم و
ياسرد را ايجاد مي كنند.
درطب سنتي
باتصحيح مزاجهادرواقع مي توان باعث تغييرحالت خلط غالب وتغييرمحيط داخلي بدن شده
ودرروندتكثيرميكروبها، انگلهاوموادبيماري زادخالت كرده وآنهاراازمسيرخودباز داشت .
تغييرناگهاني حالت بدن ازخلطي به خلط ديگروازمحيطي به محيط ديگرمثلاً سردي رابه
گرمي مبدل كردن وياعكس آن، بهترين راه مبارزه وبهترين مانع پيشرفت بسياري
ازبيماريهاست كه به صورت ناشناخته باقي مانده اند.
اعتدال
وتندرستي هراندامي ازبدن درداشتن مزاج مخصوص به خودمي باشداگرمزاج اندامي دچار
اختلال گردداعتدال اوازبين رفته وبه سمت بيماري پيش مي رود، مثلاً اگرمزاج استخوان
كه سردوخشك است به تري گرايد(دراستئومالاسي) دچاراختلال شده ودرنهايت اعتدال كل
بدن ازبينميرود چراكه اعتدال كل بدن وابسته به آن است كه اندامهاي بدن هريك
برمزاج واعتدال خاص خويش باشند (موردذكرشده پيوستگي هريك ازاعضاي بدن
باسايراعضاوتأثيرهرعضورانسبت به تمام بدن بهاثبات مي رساند).
مزاج خاص
هراندامي جهت خوداندام معتدل مي باشدوبراي ديگراعضامعتدل نيست مثلاً اعتدال مزاج
مغزآن است كه سردوترباشدوتري آن بيش ازتري همه اندامهامي باشد.اين مزاج براي
مغزمعتدل است و براي اندامي مانندبيضه وسيستم تناسلي معتدل نبوده وموجبات بيماري
ودرنهايت نازايي رافراهم مي كند. هرگاه عضوي دچارسوء مزاج شودبه آن اندازه خللي
درقدرت وعمل آن عضوايجادمي شودو دراندامان مركب بايدمزاج تك تك اجزاء اصلاح
شودتاعمل نهايي به درستي انجام شود.
اخلاط چهارگانه
بدن (خون، بلغم، صفرا، سودا)اگرنسبت طبيعي ومتعادل بايكديگردربدن راداشته
باشندبدن سالم خواهدماندواگريكي ياچندتاازاين موادازنظركمي ياكيفي متحمل تغييراتي
شوند(خواه به علت سوء تغذيه، تنفس هواي فاسدومشكلات روحي واعصاب و...) آنچه ازبدن
دفع مي شودافزايش پيدانموده ويافضولات دربدن متراكم مي شودوتعادل اين موادازبين
رفته وساختمان طبيعي بدن تغييركرده ومنجربه بيماري مي شود.
ازعلل نازايي
درطب سنتي اين است كه اندامان تناسلي دچارسودء مزاج شوندونتوانندعمل اساسي خودرابه
خوبي انجام دهند.
لازمه باروري
اين است كه تخمك واسپرم درتاثيرگذاري براي تكوين جنين موافق وسازگاريكديگر
باشندواگراين هماهنگي وجودنداشته باشدمنجربه نازايي مي شودمثلاً درمواردي اسپرم
آماده جنين سازي است، اماتخمك دراين كارباآن هماهنگ نمي باشدويابرعكس تخمك آماده
ومهياي پذيرش اسپرم است امااسپرم مزاجش بامزاج تخك سازگاري ندارد(به علت سوء مزاج) اين سوء مزاج مي توانددراعضاي تناسلي مثل اسپرم وتخمك، رحم، ترشحات داخل رحم، سرويكس، واژن عروق وليگامانهاي اطراف آن وجنين تأثيراساسي بگذاردودرنهايت مانع
بارداري وياباعث سقط جنين شود .
كيفيت وكميت
اسپرم وتخمك به غذاهاي مناسب ونيرودهنده وحالات روحي ورواني مناسب وابستگي شديدي
داردويكي ازعلل اساسي باروري درطب سنتي نوع تغذيه وموادگرمي بخش وانرژي دهنده مي
باشد. اينك به شرح گزارشي ازيك نوع نازايي كه به علت سوء مزاج زوجين بوده است
مي پردازيم :
خانم مريم 24ساله وهمسرشان 31ساله اهل وساكن گرگان كه
باشكايت نازايي به مدت 5 سال در تاريخ 2/12/79 به كلينيك امام علي (ع)مراجعه نموده
انددربررسي هاي انجام شده قبلي توسط پزشكان مجرب درتهران وگرگان (15 پزشك متخصص)كه از
نظر Risk factor
نازايي درخانم وآقا مشكل خاصي ديده
نشده است.
فاكتورهاي
موردبررسي دربيمارمونث :
هيستروسالپنژيوگرافي وسونوگرافي ازنظربررسي صحت عمل تخمدانهاولوله هاي رحمي نرمال
گزارش شده است .
پريودهاي بيمارازابتداي شروع منارك منظم بوده وداراي
و Duration وinterval طبيعي مي
باشد. بيمارهيچگونه شكايتي ازلكه بيني قبل وبعدازپريودوخونريزي غيرطبيعينداشته وكمخوني
فقر آهن نيزنداردآزمايشات كلينيكي بيماردرحدنرمال گزارش شده است بيماردرطي 5 سال گذشته
هيچگونه وسيله ضدبارداري استفاده نكرده است ودربررسي هاي انجام شده مشكل آناتوميك دررحم، تخمدانها، سرويكس وواژن ندارد بيمارهمچنين سابقه عفونتهاي رحمي ياعفونتهاي لگني رانمي
دهدودرحال حاضردربررسي موردنظرهيچگونه علائمي دال برعفونت ندارد، پاپاسميربيماروكليه
آزمايشات هورمونال ايشان ازجمله استروژن، پروژسترون، تستوسترون وپرولاكتين وآزمايشات
تيروئيدي نرمال گزارش شده است . درمعاينه باليني هيرسوتيسم وگالاكتوره ندارد .سابقه مصرف
داروي خاص وياعمل جراحي روي شكم ولگن راندارد. طي بررسي كامل
بيمارمقاربت درست ازنظرزمان وروش آن داشته است.
فاکتورهاي مورد بررسي در بيمار مذکر
Semen Analysis عبارتست از:
- Volume: 2.5 cc
- Liquification: 20 min
- Viscosity: Moderate
- PH: 7.5
- Count: 150 Mili
- Motility: 70%
- Morphology: Normal
که همه اندکس ها در حد نرمال قرار دارد. بيمار از
Impotency و Early Ejaculation شاکي
نبود.
در تست Post Ejaculation
موكوس سرويكس طبيعي گزارش شده است. بيمارسابقهمصرف الكل موادمخدر، سيگاروياداروي خاص رانمي دهد . پزشكان معالج درنهايت علت نازايي زوج مورد
نظرراناشناخته تشخيص داده اندالبته درموردبررسي آنتي بادي ضداسپرم وارزيابي نفوذ
اسپرم درتخمك
نظري داده نشده است .
زوج
نازادرنااميدي كامل به كلينيك طب سنتي امام علي (ع)مراجعه نموده اند. درمراجعه
اول به اين
مركزباتشخيص اختلال مزاج تحت درمانهاي طب سنتي قرارگرفتندوباتوجه به معاينات انجام
شده وگرفتن شرح حال دقيق وكامل وگرفتن نبض بيماران كه وسيله اصلي تشخيص بيماريهادرمركزما مي
باشداختلالات مزاجي آنهاتشخيص داده شدوبراي به اعتدال رساندن مزاج طرفين اقدام به
تجويزيكسري ازداروهاي شستشودهنده مجاري ادراري وهورموني ماننددم گيلاس ورازيانه و....
وگروهي
ازتيزنهاي مخلصه كرديم واقدامات بعدي شامل حجامت، ماساژهاي مخصوص، روغن مالي وبادكشهاي لازمه براي بيماران موردنظرانجام شد. لازم به ذكراست كه استعمال داروهاي
گياهي راكه
خودداراي مزاج فطري بوده بايدباطبيعت بيماروغلبه مزاج افرادهماهنگ ساخت تانتيجه
مطلوب بدست
آيدبديهي است درغيراينصورت نتيجه معكوس داده، داروزيانبخش وگاه خطرناك مي شود .(پس
تشخيص اوليه غلبه مزاجهاي گوناگون درافرادخيلي مهم واساسي است)
دربيمارمذكربه علت مشكل مزاجي اقدام به تجويزداروهاي مدروافزاينده متابوليسم بازال
مانند
خارشتروتخم كرفس كرديم .
درنيتجه زوج نازا با گرفتن دستورات كامل مصرف داروها
و اقدامات لازمه راهي شهر
خود شدند و
باتمام بي
اعتمادي به طب سنتي وناباوري دراين مقوله بعدازمصرف داروهابه اصرارماپزشكان كلينيك
وتنهامصرف يكدوره داروها بيمارموردنظرباردارشده وباانجام آزمايشهاي سريال مربوطه،
بارداري به
اثبات رسيده ودرمان ماموثرواقع شده است وطي تماسهاي مكرر وابرازلطف فراوان از
آن
جانبان، درحال حاضر بيمار دو
ماهه باردار است و با
سونوگرافي سريال زير نظر پزشكان متخصص، جنين
و مادر مرتباً كنترل شده وهيچگونه مشكلي ازنظربارداري ندارد.
دربررسي اجمالي كيس موردنظرمي توان گفت كه علت نازايي نزداين زوج بسيارساده بوده
وبا
تشخيص صحيح مي توان باوقت وهزينه بسياركم به درمان آنان پرداخت، اين درمان
سنتيكوچكترين
عوارضي رادربرنداشته وبه راحتي قابل اجرااست (مثلاً دراعمال جراحي شكم به
منظوربرطرف كردن
مشكل خاصي درشكم دراكثرمواردباعث چسبندگي درلوله هاي رحمي ميشود.)
دردرمانهاي طب سنتي، مدت ونوع درمان به مشكل طرفين بشدت وابستگي دارد، يعني اگردر
مواردي اختلال مزاج به همراه انسدادلوله هاي رحمي واوليگوااسپرمي دركارباشدمسلماً
زمانبيشتر
ودرمانهاي متفاوتي رامي طلبدتانتيجه مطلوب بدست آيد .
درزوج موردنظراختلال مزاج دراعضاي موثرباروري وجودداشته كه اصلاح گرديده است اين
اعضاي تناسلي درمردازبيضه هاگرفته تالوله هاي وازودفران ومايع مني واسپرم ودرزنان
ازمجراي واژن
وسرويكس گرفته تامحيط رحم ولوله هاي فالوپ وتخمدانهاوتخمك همگي داراي مزاجمخصوص به خودودرنهايت بامزاج كلي بدن مطابعت داردواگراعتدال مزاج اين اعضابه عللي
تحت -
تاثيرمزاج كل بدن درمواردي مانندتغذيه نامناسب، مشكلات عصبي، فعاليت بيش ازاندازه
و.....درهم
بشكندمشكلات ناباروري وياكاهش باروري رابه وجودخواهدآورد.
به
اميدروزيكه تعصبات درعلم زندگي راكنارگذاشته وباديدي بازوفراخ وانتخابگربشناسيم، بشكافيم
ودردمندان نااميدرااميدوارسازيم
|
